यसकारण निजी मेडिकल कलेजलाई राष्ट्रियकरण गरौँ !

खरीबोट

लेखक : विज्ञान दाहाल

ad

काठमाडौँ।  प्रजातन्त्रको सौन्दर्यको रुपमा उदारीकरण मार्फत नीजिकरणलाई यति महत्व दिईयो कि,यस्ले न स्वास्थ्य क्षेत्र भन्यो न शिक्षा क्षेत्र । हरेक कुराको निर्धारण माग र आपुर्तिको सन्तुलनबाट हुन्छ भन्ने अर्थशास्त्रको नियम बोकेर राज्यको स्वामित्व,अधिकार र शक्ती  यति संकुचित बनाईयो कि यस्ले बजार नीजि स्वामित्वको एकाधिकार बन्न पुग्यो । 

यहाँसम्म कि गुणस्तर,मापदण्ड ,कर संकलन र सुरक्षा सम्ममा पनि राज्यको उपस्थिति बलियो हुन सकेन । ब्यक्तिगत स्वतन्त्रता र मौलिक अधिकारको चाङ लागाईयो तर धेरै हदसम्म ति सवै प्रतित्पादक बने । अधिकारको नमिठो प्रयोग सडक विस्तार गर्दा घरधनीहरुले सर्वोच्चको सहारामा सरकारलाई नै उल्टो चुनौती दिएको तथ्य हामी विच अनौठो रहेन । ठेकेदार,कर्पोरेट हाउस,मानवाधिकारकर्मी तथा अन्य संघ संगठनहरुको साख र उनीहरुको राज्यका अंगहरुमा भएको पकटले पनि राज्य कति दुरुह छ त्यसको जल्दोबल्दो कटु सत्य हामी भोगिरहेका छौँ । 

विपिले प्रजातान्त्रिक समाजबादको प्रादुर्भाव गर्नुभयो,पुष्पलालले समाजबादको आलोकलाई कम्युनिस्ट पार्टिको जागरणमा होम्नु भयो । तर विपि र पुष्पलालको समाजवादको दर्शन निकटतामा यो मुलुक छ ? वर्तमान राज्यको वास्तविक उपस्थित कहाँ हो ? उदारीकरणको मानसिकता यत्तिकै रहिरहन सक्छ ? सन् १८६० को दशकमा उदारीकरणका हिमायती  जेएसमिलले समेत निजी सम्पतिमाथि राज्यको नियन्त्रण आवश्यक छ भनि निस्कर्ष निकाली  रहदा हाम्रो प्रजातान्त्रिक नेतृत्व भने उदारीकरण मार्फत नीजिकरण नै सर्वोत्तम मोडल हो भनी वकालत गरिरहेथ्यो । संयुक्त राज्य अमेरिकाका मेकाईवर र बेलाईतका लास्किले राज्यद्वारा समाजका लागी उपयोगी कार्य गर्न सुझाव प्रस्तुत गरे । 

अझ यसैको थप विस्तारीत सन् १९४३ को बेवरिज प्रतिवेदन (Beveridge report) ले बेरोजगारी,बिमारी,भोकमरी,अज्ञानता,निर्धनता तथा आश्रामाभावजस्ता जस्ता जघन्य खरावीहरुलाई हटानका लागी राज्यद्वारा कारबाही हुनुपर्ने सम्बन्धमा सिफारिस गर्‍यो । ईटालीको लेबर सरकारले यो रिपोर्ट लागु गर्न अनेक प्रयास गर्यो ।तर नेपालमा भने उदारीकरणको एकमात्र कालो मोडल नीजीकरणलाई अन्तिम अस्त्र बनाईयो । फलस्वरूप उदारीकरणका योग्य पक्ष र पाटाहरुको अवरोहण सुरु हुन थाल्यो   । 

अठारौं शताब्दीका महान उदारवादी विचारक लक,रुसो,भोल्टेयर,बर्क र मन्टेस्क्यु हरुले भने जस्तै  ब्यक्तिको स्वतन्त्रता तथा राज्यको सत्ता परस्पर विरोधि हो भन्ने साँघुरो वृत्तमा पुग्यौं । उता  कम्युनिस्ट घटकहरुको तीन खम्बे अर्थ नीति ( नीजी,सहकारी र सरकारी) ले पनि अन्तरालमा  नीजिकरण प्रति नरम धार अंगिकार गर्यो । यस्ले राज्य मुठ्ठिभरकाहरुको अन्तर्य र प्रभावको विषय बन्यो । खास गरी वालस,लास्की बार्कर, रस्सेल, मेकाईवर, केन्स, फाईडम्यान, मेकफर्सन र लास्वेल जस्ता आधुनिक उदारीकरणका हिमायतीहरुको तृष्णा भनेको राज्यको शसक्त  उपस्थिति सहितको उदारीकरण थियो । 

तर हाम्रो उदारीकरणमा भुत्ते राज्यको परिकल्पना र निर्माण संभव भयो । भएका उद्योग,कलकारखाना र राज्यका स्रोतहरु उदारीकरणको मिठो दुस्वप्नमा नीजिकरण गरियो । स्वास्थ्य शिक्षामा त राज्यको २५% पनि हिस्सा रहेन । बाँकिलाई नियमन राज्यले कसरी गर्ला त ताकी उ सँग त्यो अनुभवको सदा अभाव नै खड्किन्छ । अहिलेको माथेमा आयोगको प्रतिवेदन र डा. केसी सत्याग्रह उदारीकरण अन्तर्गत नीजिकरणको घिनलाग्दो चेहरा हो ,जसलाई हाम्रो नेपाली समाजले राजनीतिक दर्शनको रुपमा अंगाल्यो र मलजल गर्यो । 

भनिन्छ राजनीति "आशावादीहरुको आशाको केन्द्र त हो नै,निराशावादिहरुलाई पनि आशा देखाउन सक्ने हुनु पर्छ।"के देशका राजनीतिक संक्रमणहरुले जनतामा आशा प्रवाहित गरिरहेका छन त  ? स्थिती अतीव भैसकेको छ । सवाल चिकित्सा शिक्षाको मात्र होइन समग्र शिक्षाको हो । जहाँ नीजिकरणको कालो नाफामुखी भुतको छाया मडारीरहेको र प्रतिशोध साँध्न तम्तयार छ । यस्तो बेला सरकार प्रतिपक्ष र प्रतिपक्ष सरकार जस्तो अनुभव आम जनतामा ब्याप्त छ । खुद्रा कुराहरुमा नअल्झिने हो भने,वर्तमान सरकारका सामु एतिहासिक विकल्पहरु छ्न । पहिलो, भएका नीजी मेडिकल कलेजहरुलाई राष्ट्रियकरण गर्ने घोषणा र अधिकार सम्पन्न कार्यदल ब्यवस्थापिका संसद अन्तर्गत गठन । 

राष्ट्रियकरणको निमित्त सरकारले पैसाको चिन्ता लिनु पर्दैन अझ विकल्पको तौरमा  यसमा  सरकारको ५१ प्रतिशत लगानी अर्थात सेयर  र बाँकी ४९ प्रतिशत सेयर सर्वसाधारण जनताको ,यो भन्दा अत्युक्ती मोडेल के हुन सक्छ ? यसले सरकारको एकातिर  खर्च पनि कटौटी हुन्छ भने जनतामा अपनत्वको बोध पनि गराउछ । अर्को विकल्प,नीजि विद्यालय सरह नीजि मेडिकल कलेजहरुलाई गुठि अन्तर्गत लैजाने । तेस्रो ,माथेमा आयोगको प्रतिवेदनलाई छलफलमा लैजाने र औचित्य एवं आवश्यकताको आधामा थपघट गर्ने र  चौथो तथा अन्तिम विकल्प भनेको नीजी मेडिकल संचालक,प्रमुख प्रतिपक्षी दल,अनसनरत पक्ष र सरोकारवाहरु संग वार्ता गरि निस्कर्षमा पुग्ने । 

दक्षिण अफ्रिकी राष्ट्रपति नेल्सन मण्डेलालाई प्रत्रकारहरुको प्रश्न थियो "नेता र लिडरमा के फरक छ ?" ,त्यसमा नेल्सन मण्डेलाको अत्यन्त सटिक र सान्दर्भिक जवाफ थियो,"यदि उसले अर्को चुनाव सम्मको  लागि मात्र सोच्छ भने उ नेता हो,होइन यदि उ भावी पुस्ताको लागि सोच्छ भने लिडर हो ।" त्यसकारण तमाम परिस्थिति लिडर बन्ने अवसर हुन । नेता बनेर चुनावी चिन्ताको भुमरी रोज्नु भन्दा भावी सन्ततीको खातिर हाम्रो विचार,पद्वती र दर्शन बदल्नु श्रेयस्कर हुन्छ । यसले मान्छेलाई मान्छे रहन दिदैन,महामानव बनाईदिन्छ । त्यसकारण वर्तमानको गतिरोध अन्त्यका लागी निरन्तर सहकार्य,एकता र धैर्यताका साथ समाधानको बाटो खोज्न तिर लाग्नु बढी लाभदायक हुन्छ । 
हामीलाई थाहा छ, "त्यही हुरी हो जस्ले ढडेलोलाई अझ सल्काउछ तर दियोलाई निभाउछ।" यसरी हामी यहाँ सम्म आईपुग्नुका पछाडी साना दुख,कष्ट,जेलनेल र संघर्ष छैनन् । अत: समधानलाई यति जटिल पनि नबनाईयोस कि बुज्नै नसकियोस र यति सरल पनि नहोस ताकी उपहासको विषय बनोस । निकासको छडी सामर्थ्यवान र समयको गतिको चेत बोक्न सक्ने,टेक्दा नभाँचिने हुनुपर्छ । 

अलिकती कुरा आवेग र प्रतिशोधले विग्रन्छ । ठिक त्यस्तै विरासतको भुत सरकार र अनसनरत डा. के.सी दुवैमा सवार त छैन ? एकले अर्कालाई गलाउने कुराको कुनै तात्विकता रहदैन । डा. के.सी. ले पनि कम्तिमा संसदको प्रक्रियालाई अपनत्वका रुपमा लिनु पर्छ। अनसन संसद होइन,तर नैतिक बलको सगरमाथा भने हामिले स्विकार्नु पर्छ । अर्को कुरा नियतको छ,अहिले डा. सावको समर्थनमा प्रमुख प्रतिपक्षी दल नेपाली कांग्रेस देखी लिएर नयाँ शक्ती,विवेकशील साझा लगाएत साना घटकहरुको उपस्थिती उल्लेख्य छ। यसले कतै डा. साव दलहरुको मुखरा बनीरहेका त छैनन् ? कतिको संशय यो बढी राजनीतिकरण भयो भन्नेमा छ। नमिठो त त्यतिखेर भयो जब डा. सावहरुले ओ.पि.डि र वार्डहरु बन्द गर्नुभयो । सुधार र परिवर्तनको नाममा जनताले सास्ती नभोगेको कुनै पल भएन । त्यस्तै आन्दोलन वा विरोध पनि सरकारी संरचनाको जरासम्म पुग्नु सुखद होइन । यस्ले भोली उदारीकरण र पेशागत स्वतन्त्रताको रुपमा उल्टो राज्यलाई शोषण गर्ने परिपाटी संस्थागत गर्दैछ । 

त्यसकारण हामीसँग पेशागत सेवाभाव रोगी हुँदैछ। यस्ले डाक्टरी पेशा सेवा कि प्रतिफल ? भन्ने कोणमा बहस छेडेको छ । घरजमिन जेथो राखेर लाखौं लगानीमा किन मान्छे डाक्टर पढ्न उद्वत छ ? प्रतिष्ठा,प्रतिफल,सेवा वा अन्य के कारणले उत्प्रेरणा दिइरहेको छ डाक्टर पढ्न ? प्रश्न निको लाग्दो छैन ? 
त्यसैले जसरी भएपनी डाक्टर पढ्नै पर्ने सोचको क्रमभंग जरुरी भैसक्यो । अब चिकित्सक बन्न गरिने लगानी कमाउनकै लागी हो भने अन्य पेशा ब्यवसाय  रोज्न जरुरी छ । स्वास्थ्य क्षेत्रलाई निस्वार्थ सेवा क्षेत्रमा रुपान्तरण गर्नु पर्छ । यदि हामी शिक्षा र स्वास्थ्यको क्षेत्रमा यहि हिसाबले अघि बढ्ने हो भने  हाम्रो दुर्दिनहरु टाढा छैन ।

सम्बन्धित समाचार

बिपीको विचारले मात्र काँग्रेसलाई एक बनाउँछः महामन्त्री डा.कोइराला

नवलपरासी। नेपाली काङ्ग्रेसका महामन्त्री डा शशाङ्क कोइरालाले पार्टीलाई एक ढिक्का बनाएर आगामी निर्वाचनमा पहिलो पार्टी बनाउने दाबी गरेका छ्न् ।  विजयादशमी, दिपावली र छड पर्व २०७५ को अवसरमा आज पूर्वी नवलपरासीको

विचाराधीन मुद्दामा समाचार नलेख्न प्रधानन्यायाधीश मिश्रको आग्रह

काठमाडौँ  /  प्रधानन्यायाधीश ओमप्रकाश मिश्रले विचाराधीन मुद्दामा समाचार सम्प्रेषण नगर्न सञ्चारमाध्यमसँग आग्रह गरेका छन  ।  संवैधानिक तथा कानून पत्रकार मञ्चले आज बडादशैँ, तिहार, छठलगायत चाडपर्वका अवसरमा आयोजना गरेको चियापन कार्यक्रममा उनले भने

अनेरास्ववियु आरआरको मुखपत्र विचारको विमोचन

काठमाडौं । अनेरास्ववियु आरआरको मुखपत्र विचारको विमोचन गरिएको छ  । आइतबार आरआर क्याम्पसको सभाहलमा स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियनले आयोजना गरेको विजयादशमी, शुभदीपावली नेपाल सम्वत् तथा छठपर्वको शुभकामना आदानप्रदान कार्यक्रममा मुखपत्र विचारको

मैले पत्रकारिता त्यही भएर छोडेको...

सिन्धुली। खै साच्चै पत्रकार बन्न केके कुरामा स्ट्रगल गर्नु पर्थ्यो त्यो त थाहा भएन तर मैले धेरै जसो कुरामा स्ट्रगल गरे त्यो सबै बकवास भएर गए । मैले १६ वर्षको


z