कसरी बढाउने नेपालमा पर्यटकीय आगमन ? 

खरीबोट

काठमाडौं । अहिले कर्णाली भ्रमण वर्ष चल्दै छ । पूर्वाधारको अवस्था कमजोर छ । धेरै आकर्षक गन्तव्यहरु छन् तर पूर्वाधारको कमीले गन्तव्य लोकप्रिय हुनसकेको छैन । पछिल्लो समय घुम्ने ट्रेन्ड बढेको छ । यसले आर्थिक विकासमा टेवा पुर्याउँछ । आर्थिक गतिविधि सञ्चालन हुन्छ । कम्तीमा पनि पाँच वर्षको एक पटक पर्यटन वर्ष मनाउन सकियो भने राम्रो हुन्छ । स्थानीय उत्पादनले बजार पाउँछ । 

पूर्वाधार निर्माण हवाइस्थल, हवाइजहाज हामीसँग प्रशस्त भएन भने २० लाख विदेशी पर्यटक ल्याउन चुनौतीपूर्ण देखिन्छ । सडक पूर्वाधार सुस्तगतिमा छ । तुइन अझै प्रतिस्थापन हुन सकेको छैन । बेथिति हटाउन नसकेसम्म पर्यटनबाट आर्थिक अवस्था बलियो हुँदैन । टुरिज्म प्रोडक्टहरु सोकेस गर्न सक्नुपर्छ । गौतमबुद्ध विमानस्थल भैरहवा २०१९ को अन्तिमसम्ममा विमान अवतरण गराउन सफल हुनेमा जानिफकारहरुले अझै शंका व्यक्त गरेका छन् । पर्यटन गतिविधि बढाउनको लागि २०१९ को मध्यबाट नै विमानस्थल सञ्चालन आएको हुनुपर्छ । 

अहिलेजस्तो अवतरणको लागि पर्खिनुपर्ने, उड्नको लागि धेरै समय पर्खिनुपर्ने वातावरण रहनुहुँदैन । एयरपोर्ट राम्रो हुनुपर्छ । विमानस्थल घरको ढोका हो, आँगन हो । प्रवेशद्वार नै प्रभावकारी रुपमा प्रस्तुत गर्न सकेनौँ भने आगन्तुकका मनमा सन्दिग्धता पलाउँछन् । फर्केर नआउन सक्छन् । फर्केर आउन मन लाग्ने वातावरण बनाउन सक्नुपर्दछ ।  

पर्यटक केका लागि आउने भन्ने कुरा महत्वपूर्ण हुन्छ । पहिला अतुलनीय पर्यावरणले नेपालमा मान्छे आउन रुचाउँथे । अहिले गाउँ, पहाड, डाँडाकाँडा सबै काटेर सडक बनेका छन् । पर्यावरण, प्रकृति नष्ट भएको छ भलै केही आर्थिक गतिविधि भएको किन नहोस् । प्रकृतिको संरक्षण हुनुपर्छ । वन्यजन्तुको संरक्षण हुनुपर्छ । आवश्यकता पहिचान गरी अनावश्यक रुपमा जथाभावी विनाशको काम रोक्नुपर्छ । 

कामहरु सुरु हुनुपर्ने आवश्यक कर्मचारी तयार पार्नुपर्ने काम भएको छैन ।

संस्कृति अतुलनीय छ । हामी संस्कृतिमा धनी छौं । नेपाल भ्रमणवर्षको गृहकार्य अझै सुरु भएको छैन, सचिवालय बनेको छैन । कामहरु सुरु हुनुपर्ने आवश्यक कर्मचारी तयार पार्नुपर्ने काम भएको छैन । कार्यक्रम संयोजकको पनि नियुक्ति गर्नुपर्ने देखिन्छ । मन्त्रालयको नेतृत्वमा नेपाल भ्रमण वर्ष सचिवालयले काम सुरु गरिसकेको हुनुपथ्र्यो । जति सक्दो चाँडो काम हुनुपर्छ । विकासको खुड्किला चढ्दै गर्दा समाजमा, सरकारमा पर्यटनप्रति चेतनामा कमी अझै पनि रहेको देखिन्छ । जनचेतनाको लागि व्यापक प्रचार गर्नुपर्छ । यो बाटो पर्यटक हिँड्छ राम्रो हुनुपर्छ सबै सचेत हुनुपर्छ, बाटोमा संकेत हुनुपर्छ । 

विदेशी कम्पनीबाट नेपालीलाई आर्थिक रुपले फाइदा हुँदैन । जबसम्म राष्ट्रिय ध्वजावाहकले सम्पूर्ण रुपमा आफ्नो सम्भाव्य बजारहरुमा सेवा पुर्याउन सक्दैन, तबसम्म पर्यटकबाट आउने आम्दानीअनुरुपको राजस्वमा नेपालीको पोल्टामा आउनसक्दैन । आम्दानी विदेशी हवाइ कम्पनीहरुले लिँदै जान्छन् । मुख्य आम्दानीको स्रोत हवाइजहाज पनि हो । त्यतातिर विचार नगरी टाउको गन्ने परिपाटीमा हामी गयौं भने २० लाख पर्यटक आएर पनि आर्थिक गतिविधिमा हामी अझै पछाडि नै हुन्छौं ।  

पर्यटन उद्यमीले ५० लाख पर्यटको कल्पना गरेका छन यो त सम्भव छैन । त्यस किसिमको पूर्वाधार हामीसँग छैन र हामीले देखाउने हिमाल, ट्रेकिङ सर्किट हो ।  २०७२ सालको भूकम्पले क्षति भएका सम्पदाको पनि पुनर्निर्माण भइसकेको छैन । धरहरा, रानी पोखरी हराएको छ । हामी टावर बनाउने मोनोरेल चलाउने परिकल्पनाहरुलाई अगाडि बढाउँदै छौं । काठमाडौंको जनघनत्व बढ्दै गयो भने पर्यटकहरु आउन चाहँदैनन् । काठमाडौँ सडकमा करिब २० लाख गाडी गुड्ने गर्छन् । बढ्दै गएर दुर्घटना झेल्नुपर्ने अवस्था सधैँ भयो भने काठमाडौंमा रहेका आकर्षण, सम्पदा क्षेत्र यसरी नै भताभुङ्ग अवस्थामा रह्यो भने भ्रमण गर्न आउनेमा राम्रो म्यासेज जाँदैन । यसले पर्यटकमा उदासीनता बढाउँछ ।  

यस्तो थियो पहिलो नेपाल भ्रमण वर्ष
पहिलोपटक नेपाल भ्रमण वर्ष मनाउँदा २ सय जना विदेशका चर्चित व्यक्तित्वहरु जो नेपाललाई माया गर्ने एडमण्ड हिलारी, देवानन्द, विदेशका टुरिज्म क्षेत्रमा काम गर्ने व्यवसायीहरु महत्वपूर्ण व्यक्ति बोलाएर, भक्तपुर दरबार क्षेत्रमा विशेष कार्यक्रम गरिएको थियो । गीतहरुको रचना, गीत प्रतियोगिताहरु भ्रमण वर्ष गीतहरु निकै प्रचलनमा थिए । यात्रामा यी गीत सुन्ने ‘ट्रेन्ड’ नै चलेको थियो । पर्यटनसँग सम्बन्धमा नयाँ किसिमको सोच विकास गराउन सफल हुनु त्यतिबेलाको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि हो । पौच लाख पर्यटक भित्र्याउने लक्ष्यमा पुग्न लगभग सफल भएका थियौ !   त्यतिबेला गरिएका काम पछिल्लो पुस्तासम्म अनुकरणीय हुन्छ । सन् २०२० मा २० लाख पर्यटक आउने देखिन्न !

२०२० देखि पर्यटकको गन्ती सुरु हुन्छ । तर २० लाख पुग्ने अवस्था हामी देख्दैनौं ।

२०२० देखि पर्यटकको गन्ती सुरु हुन्छ । तर २० लाख पुग्ने अवस्था हामी देख्दैनौं । हवाइजहाजको अवस्था त्यही नै हो । विदेशी  २७ वटा र ३ वटा नेपाली जहाजले विदेशमा प्रक्षेपण गरेका छन् । विदेशीले कमाएको विदेशीकै झोलामा जान्छ । नेपाल एयरलायन्सजस्तो अहिलेको ‘लेटेस्ट’ युगअनुसार हामी २ नम्बरमा रहेका छौं । सबैभन्दा बढी पर्यटक भारतको जेटले र दोस्रोमा बढी पर्यटक ओसार्ने नेपाल वायुसेवा निगम रहेछ । नेपाल वायुसेवा निगमको पनि ठूलो योगदान छ । अहिले आर्थिक संकटमा छ, नेपाल सरकारले सहयोग गरिदिएको खण्डमा मलाई लाग्छ यो सफल हुन्छ । 

महत्वपूर्ण कुरा ‘सेन्सेरिटी’ भन्ने चिज चाहिन्छ । नेपाल सरकारको सचिवालयमा काम गर्ने मान्छेले जागिर खाएको त हो भन्ने खालको सोच राख्नुहुँदैन । त्यस्तो खालको मान्छे पर्यो भने केही पनि हुँदैन । अर्कोतिर यस्तो पनि नहोस् भूकम्पपछिका वर्षहरुमा कस्तोसम्म देखिएको छ भने पर्यटक संख्या ह्वात्तै बढेको छ । तर राष्ट्रले धेरै पर्यटक गर्ने आम्दानीको दर घट्दै गएको छ । 

स्तरीय पर्यटकभन्दा पनि पर्यटक त सबै पर्यटक हुन् । विदेशीहरु नेपाल हेर्न आउँछन् । सबैको धेरै खर्च गर्ने औकात हुँदैन । भ्रमण गर्न आउनेमा साधुसन्त महाजनहरु शिवरात्रिको दिनमा आउँछन् ती पनि पर्यटक हुन् । तीर्थयात्रीहरु पनि बजारमा गएर खर्च गर्दैनन् । त्यस्ता पर्यकबाट धेरै आम्दानी गर्न सकिँदैन । तर पर्यटक बढेपछि त आम्दानी पनि बढ्नुपर्छ । २० लाख पर्यटक आउँदै गर्दा जुन आम्दानी भयो भनेर तथ्याङ्क देखाउँछ, त्यो तथ्याङ्कमा कमी हुँदै नजाओस् । औसत बढ्दै जानुपर्छ, घट्नु भएन, त्यसमा पनि सचेत हुनुपर्ने आवश्यकता छ । 

तयारी छैन
भौतिक पूर्वाधारको अवस्था र सरकारको तयारीलाई हेर्दा नेपालमा २० लाख पर्यटक भित्रिने अवस्था देखिँदैन । नेपाल भ्रमण वर्ष २०२० को लागि नेपाल सरकारले २०१९ को सुरुदेखि नै सचिवालयको लागि ठाउँ तोकर काम गर्नुपर्दछ । जनशक्ति तयार गरिदिएर काम गराउनुपर्दछ । अन्यथा २० लाख पर्यटक त्यसै आउँदैनन । त्यही किसिमको हवाइ यातायातको व्यवस्था पनि हुनुपर्दछ । मार्केट राम्रो भएर पनि यातायातको साधन राम्रो छैन भने पर्यटक १० ठाउँमा ट्रान्जिट गरेर मान्छे आउन चाहँदैन । अहिले त्यस्तो छैन । डाइरेक्ट कनेक्टिभिटी भयो भने पर्यटकहरु आउन चाहन्छन् । बढी संख्यामा आउँछन् पनि ।  अहिलेसम्म सचिवालय छैन । को जिम्मेवार व्यक्ति हो यसको भन्ने पनि एकीन छैन । सुरज वैद्यलाई तोकिएको छ तर उनले तुरुन्तै सरकारसँग मिलेर ७ वटै मुख्य मन्त्रीहरुलाई बोलाएर कसरी समन्वयात्मक रुपमा हामीले काम गर्ने भनेर आकलन गर्नुपर्ने हो । त्यो काम भएको छैन । जुन काम भिजिट वर्ष सुरु भएपछि गर्ने होइन । ०२० मा त हरेक दिन हरेक हवाइजहाज ‘फुल’ आएको देख्न पाउनु, सुन्न पाउनुपर्छ । 

मार्केट राम्रो भएर पनि यातायातको साधन राम्रो छैन भने पर्यटक १० ठाउँमा ट्रान्जिट गरेर आउन चाहँदैन ।

हवाइसडक यातायातको कुरासँगै होटलको हकमा २० लाख त भन्न सकिँदैन जुन रुपमा तारे होटलहरु आइरहेका छन् त्यो भने सकारात्मक छ । ठाउँ–ठाउँमा, कर्णालीमा समेत पर्यटकको लागि होटलहरु निर्माण गरिएका छन् ।  नेपालगञ्ज, धनगडी, खप्तड जाने बाटोहरुमा होटलको ‘ट्रेन्ड’ बढिरहेको छ । राम्रोसँग वितरण गर्न सक्यौं भने होमस्टे पनि राम्रो सम्भावना छ ।  विदेशी पर्यटकले होमस्टे रुचाउने गर्दछन् । संस्कृतिमा भिज्ने, चिन्ने, सँगै बस्ने, खाने गर्ने कुरामा रमाउँछन् पर्यटक । तारे होटलभन्दा पनि सर्वसाधारणको सान्निध्यमा रहेर होमस्टेमा बस्न खोज्छन् । आन्तरिक पर्यटन पनि राम्रो बनेको छ । 

पर्यटन : शान्ति उद्योग
र, हामीले बुझ्नैपर्ने कुरा पर्यटन शान्ति उद्योग हो । मुलुकमा शान्तिस्थापना नभईकन पर्यटन उद्योग फस्टाउन सक्दैन । अहिलेको घुस खोरी, हत्या, बलात्कारजस्ता विविध किसिमको विकृतिको चरम स्वरुप मुलुकमा देखिएको छ । यस्ता किसिमका सामाजिक विकृति कायमै रह्यो भने समृद्धिको सपना हामीले नदेखे हुन्छ । चोर फटाहा २/४ जनाले आफ्नो पुस्तालाई पुग्ने गर्लान् तर सर्वसाधारण नेपालीको जीवन सधैँ यसरी नै डिस्टर्ब भइराख्यो भने सिर्जनशीलता भन्ने चिज रहँदैन ।  

पर्यटनमैत्री वातावरण हराउँदै गएको छ । प्राकृतिक सौन्दर्य मासिँदै गएका छन् । एयरपोर्टकै लागि मात्र २६ लाख रुख कटानी गर्ने भनेको त्यो रुखको छहारीमा बस्ने वन्यजन्तु, चराचुरुङ्गी बासस्थानको अवस्था के हुन्छ ? तिनीहरुलाई कहाँ संरक्षण गर्ने त ? 

एयरपोर्ट बन्न धेरै समय लाग्छ । हामीले प्रारम्भिक चरणमा काम गर्दै छौं । न्यून क्षतिमा काम सुरु गरौं । १ रुख काटेपछि ६ रुख रोप्ने भन्ने सरकारको निर्णय छ । २६ लाखको ६ गुणा रुख अहिलेदेखि हामीले रोप्यौं भने ५/७ वर्षमा त्यो रुखले वन्यजन्तुको बासस्थानको व्यवस्था हुन्थ्यो । त्यतिबेला रुख काट्दै जान फरक पर्दैनथ्यो । हो, त्यसरी सोचेर लाग्नुपर्छ सरकार ।  

निजगढ विमानस्थलको योजना, फास्ट ट्रयाकको योजना ल्याएको छ । फास्ट ट्रयाक हुनसक्यो भने त मोनोरेलभन्दा पनि राम्रो हुन्छ । 

धेरैजसो पर्यटक पुनर्निर्माणबारे अवलोकन अध्ययन गर्न पर्यटक नेपाल आउँछन् । काठमाडौभित्र रहेका सम्पदा क्षेत्रहरुको अवस्था हेर्न आउँछन् । धरहरा तीन वर्षमा ठडिइसक्नुपथ्र्यो । रानीपोखरीको पनि किचलो छ । सामान्य कुरामा पनि सरकारले अलिकति ध्यान दिने हो भने सजिलै काम गर्न सक्छ ।  पुनर्निर्माणले पनि गर्नसक्ने कुराहरु हुन् तर किन प्राथमिकतामा सरकारले राखेको छैन ? भन्न सकिँदैन । सरकार भगिरथ योजनाहरु मात्र कुरा गरेको छ । निजगढ विमानस्थलको योजना, फास्ट ट्रयाकको योजना ल्याएको छ । फास्ट ट्रयाक हुनसक्यो भने त मोनोरेलभन्दा पनि राम्रो हुन्छ । 

औद्योगीकरणको अहिलेको युगमा औद्योगीकरणबाटै मानवसभ्यतासँग, जीवनशैलीमा आधारित भएको अवस्थामा कुनै किसिमको उद्योग यहाँ गर्नसकिन्थ्यो तर यहाँको भूगोल पनि बाधक छ । सियो पनि हामी बनाउन सक्दैनौं । सामान्य तेलदेखि विभिन्न उत्पादनहरु पनि आफ्नो किसिमले प्याकेज गरेर एक्स्पोज गर्न सकिरहेको छैन । विचौलियाले गाउँबाट सस्तो दरमा उठाएर भारत पुर्याउने भारतबाट राम्रो प्याकेजिङ गरेर जति खर्च यहाँबाट गरेको थियो, त्यसको १५ गुणा फाइदा उनीहरुले लिने गरेका छन् । त्यस किसिमको प्याकेजिङ, मार्केटिङको तालिम एक दुई जनाले पाए पनि समग्रमा कृषकहरुले पाएका छैनन् । 

पर्यटनमा जति धनी छौं, भौगोलिक, प्राकृतिक, कलाकौशल, सांस्कृतिक रुपमा हामी धनी छौं । धेरै सम्भावना पर्यटनमा छ । हामीले बेच्न सकेका छैनौँ । प्याकेजिङ नगरीकन बेच्ने प्रयास गरिरहेका छौं । 

रोकिएका ठूला ठेक्कापट्टाका मालिकहरुलाई २०१९ भित्र सम्पूर्ण रुपमा काम सक्न सरकारले निर्देशन दिनुपर्दछ ।

पर्यटन व्यवसायीसँग कपाल नहुनेलाई काइँयो बेच्ने कला हुनुपर्दछ । कलामा पनि भर पर्छ । पर्यटन उद्योगबाट नै हामी माथि उठ्ने सम्भावनाहरु छन् । पहिलो त जलस्रोत हो ।  राम्रोसँग कुल क्षमताको विद्युत् उत्पादन गर्न सक्यौँ भने यो महादेशलाई बिजुली आपूर्ति गर्न सक्ने क्षमता हामी राख्छौं । 
तर कृषिबाट कुनै बेला चामल निर्यात गथ्र्यौं । खाद्यान्नमा आत्मनिर्भर थियौं । तर बिग्रिँदो ऋण भारबाट मुक्ति पाउनको लागि पर्यटन उद्योगलाई नै माध्यम बनाउनुपर्छ । पर्यटनको माध्यबाट जनजीवनलाई सहज, सम्पन्न बनाउनतिर सोच्नुपर्छ । गाउँमा पहाडमा, टेकिङ रुडमा होमस्टेहरुमा राम्रो सेवा र कमाइ पनि भइरहेको छ । पर्यटनको महत्व पनि बुझ्नथालेका छन् । जति अभिमुखीकरण गर्न सक्यो त्यति फाइदा हुन्छ । 

निजी क्षेत्रलाई पनि सहभागी गराएर राष्ट्रिय समिति बनाएर बैठक बस्न ढिलाइ गर्नुहुँदैन । राष्ट्रिय समितिबाट आएका सुझाव र सिफारिसहरुलाई सरकारसँग सहकार्य गरेर कार्यान्वयनतर्फ लाग्नुपर्छ । रोकिएका ठूला ठेक्कापट्टाका मालिकहरुलाई २०१९ भित्र सम्पूर्ण रुपमा काम सक्न सरकारले निर्देशन दिनुपर्दछ । बाटोघाटो कहीँ केही बाँकी नराखी सक्नुपर्छ । दबाब समूहको रुपमा राष्ट्रिय समितिले काम गर्नुपर्छ । सरकारको सबै मन्त्रालय विभागको सहकार्य र समन्वयबाट यस्ता काम चाँडो सकाउनुपर्छ ।  

  • (त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा ४० वर्ष प्राध्यापन गरेका पर्यटनविद् तथा नाट्टाका पूर्वसीईओ शर्मा पहिलो नेपाल भ्रमण वर्षको संयोजक समेत थिए । सरकारले आगामी २०२० मा पुनः नेपाल भ्रमण वर्ष मनाउने भनिरहँदा यसबारे खरीबोटका लागि सकला दवाडीले गरेको कुराकानीमा आधारित) 

सम्बन्धित समाचार

कविता कसरी बिग्रिन्छ ?

कविता कसरी कविता बन्छ, धेरैलाई थाहा छ । कसरी कविता बिग्रिन्छ, यसबारे थोरैले सोचेका हुन्छन् । के हुँदा कविता बिग्रिन्छ भन्ने हेक्का कविले राख्यो भने कविता दुर्घटित हुँदैन । थप

रानीपोखरीको बालगोपालेश्वर मन्दिरको शैली पुनर्विचार गर्न निर्देशन

काठमाडौं। संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उडड्यन मन्त्रालय र राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणले रानीपोखरीको बालगोपालेश्वरको मन्दिरको गुम्बज शैलीमा पुनर्निविचार गर्न पुरातत्व विभागलाई निर्देशन दिएका छन् ।  संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उडड्यन मन्त्री रविन्द्र

बिपीको विचारले मात्र काँग्रेसलाई एक बनाउँछः महामन्त्री डा.कोइराला

नवलपरासी। नेपाली काङ्ग्रेसका महामन्त्री डा शशाङ्क कोइरालाले पार्टीलाई एक ढिक्का बनाएर आगामी निर्वाचनमा पहिलो पार्टी बनाउने दाबी गरेका छ्न् ।  विजयादशमी, दिपावली र छड पर्व २०७५ को अवसरमा आज पूर्वी नवलपरासीको

विचाराधीन मुद्दामा समाचार नलेख्न प्रधानन्यायाधीश मिश्रको आग्रह

काठमाडौँ  /  प्रधानन्यायाधीश ओमप्रकाश मिश्रले विचाराधीन मुद्दामा समाचार सम्प्रेषण नगर्न सञ्चारमाध्यमसँग आग्रह गरेका छन  ।  संवैधानिक तथा कानून पत्रकार मञ्चले आज बडादशैँ, तिहार, छठलगायत चाडपर्वका अवसरमा आयोजना गरेको चियापन कार्यक्रममा उनले भने


z