एड्स अब मृत्युको पर्याय रहेन, न्यून क्षतिका लागि धेरै उपचार विधि आइसक्यो : डा. शाक्य

खरीबोट

  • विगत एक दशकयता निरन्तर रुपमा एचआईभी तथा एड्स नियन्त्रण कार्यक्रमका कारण नेपालसहित विश्वभर एचआईभी संक्रमण र एड्सबाट हुने मृत्यु घटेका तथ्याङ्कहरु सार्वजनिक भइरहेको छ । हरेक डिसेम्बर महिनाको पहिलो दिन एचआईभी एड्स दिवस विश्वव्यापी रुपमा मनाइने गरेको छ । उक्त दिवसकै सप्ताह चलिरहँदा हामीले वीर अस्पतालमा एचआरटी चिफको रुपमा कार्यरत प्रा.डा. सुशील कुमार शाक्यसँग कुराकानी गरेका थियौं । उनी पहिलोपटक नेपालमा एचआईभीको उपचार सुरु गर्ने पहिलो डाक्टर समेत हुन् । उनले सुरुमा टेकु अस्पतालबाट एचआईभी रोकथामको कार्यक्रम सुरु गरेका थिए भने अहिले वीर अस्पतालमा इमरजेन्सी डिपार्टमेन्टमा कार्यरत छन् । उनीसँग खरीबोटका लागि सकला दवाडीले गरेको कुराकानीको सम्पादित अंश :

एचआईभी एड्स कस्तो खालको रोग हो ? 
एचआईभी एड्सलाई पहिले–पहिले मृत्युवरण हुने रोगसँग दाँजिन्थ्यो तर अहिले आएर यो दीर्घ  रोगको रुपमा लिने गरिएको छ । जस्तै सुगर, ब्लडप्रेसर, दमजस्ता दीर्घ रोगहरुसँग यसको तुलना गर्न थालिएको छ । मानिसहरुले यसलाई पहिलेजस्तो भयावह र मरिहाल्ने रोगको रुपमा लिन छोडिरहेका छन् । अहिले यसको उपचार क्रम पनि संसारले धेरै विकास गरिसकेको छ । उपचार पद्धति पहिलेभन्दा धेरै परिपक्व र राम्रो पनि छ । तर निर्मूल नै चाहिँ हुँदैन । 

नेपालमा यसको जोखिमको अवस्था कस्तो छ ? 
सन् १९८१ तिर देखिएका रोगहरु विस्तारै विस्तारै जाँदै गर्दा सन् १९९७÷९८ र सन् २००४÷००५ सम्म पनि यो रोग भयावह स्थिति थियो । तर अहिले यसको बचाउ, उपचार पद्धतिको विकासले गर्दा संसारभर एचआईभीको संक्रमण हुने सम्भावना वा एस्टिमेटेट नम्बरमा के देखाएको छ भने संसारमा नयाँ एचआईभी संक्रमण हुने क्रम एकदमै घटेर गएको छ । जस्तो सन् १९९८÷९९ तिरको कुरा गर्यो भने हाम्रो नेपालमा ७२ हजार संक्रमित भएको अनुमान थियो तर अहिले त्यो संख्या केवल ३० हजारको हाराहारीमा छ । नेपालमा मात्र नभएर संसारभर नै यो घट्दो क्रममा रहेको छ । 

एचआईभी र एड्सलाई एउटै जसरी लिइन्छ, खासमा के फरक छ ? 
एचआईभी एउटा भाइरसको छोटकरी नाम हो । एचआईभी भाइरसले संक्रमित अवस्था हो । संक्रमित भएको अवस्था एड्स हुँदैन । संक्रमण भएपछि यसले मान्छेको शरीरमा प्रतिरक्षा प्रणालीलाई कमजोर बनाइदिन्छ । ऊसँग रोगसँग लड्ने क्षमता कम हुन्छ । एउटा यस्तो समय आउँछ, जहाँ पुगेपछि रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कम भएपछि साधारणभन्दा साधारण रोगहरु, सरुवा रोगहरु सजिलै संक्रमित हुन्छन् । सर्टेन (निश्चित केही) रोगहरु रोगहरु जस्तै टीबी, हेपाटाइटिस बी, हेपाटाइटिस सीलगाायतका रोगहरु । यस्ता रोगहरु खासगरी सुइद्वारा नशालु पदार्थ लिने व्यक्तिहरुमा हुन्छ । केही प्रकारका क्यान्सरहरु हुने सम्भावना बढ्छ । यसले मानिसको मृत्यु समेत हुने अवस्थामा पुर्याउँछ । 
फरकको कुरा गर्दा एचआईभी र एड्समा एचआईभी संक्रमित अवस्था सुरुको ८/१० वर्ष केही पनि लक्षणहरु देखिँदैन । एड्स भनेको रोगको लक्षण देखिने अवस्था हो । अन्तिम अवस्था जस्तै हो । हाम्रो एशियन मुलुक नेपाल, भारत, बंगलादेशतिर एड्सको अवस्था ८/१० वर्षको हाराहारीमा तेस्रो, चौँथो स्टेजमा पुग्ने सम्भावनायुक्त हुन्छ । 

नेपालमा खास गरी कुनै पार्टिकुलर रिस्की ग्रुपमा ५ प्रतिशतभन्दा बढी, जनरल पब्लिकमा हेर्ने हो भने ०. ५ प्रतिशतभन्दा कम छ ।

यसका लक्षणहरु कसरी बुझ्ने त ? 
लक्षण यही भन्ने त हुँदैन । कुनै रोगहरु एचआईभीसँगै संक्रमित जस्तै एचआईभी नेथ्रोप्याथी भन्छ । एचआईभी इन्सेकेलोप्याथी एचआईभीले गर्दा नै पखाला लाग्ने, एचआईभी इन्सेफेलोप्याथी दिमागमा असर गर्ने, एचआईभी हेप्याथोप्याथी भन्ने हुन्छ । तर खासमा यसले आफैँले केही गर्नेभन्दा पनि यसले प्रतिरक्षा प्रणालीलाई कमजोर बनाएर साधारण रुघाखोकी पनि पटक–पटक लाग्छ । बजारतिर काँक्रो खायो, पखाला लागिहाल्छ । त्यो उसको प्रतिरक्षा प्रणालीभित्र रोगसँग लड्ने क्षमता छैन । ज्वरो आउँछ, पखाला लाग्छ, छालाको रोग लाग्छ, टिबी हुने सम्भावना हुन्छ । अरु सबै संक्रामक रोग लाग्यो भने सजिलोसँग सञ्चो हुँदैन किनभने भित्र रगतमा रोगसँग लड्ने शक्ति नै कमजोर भएको हुन्छ ।  
एड्स भइसकेपछि के हुन्छ ? 
एड्स भइसकेपछिको अवस्था झन् जटिल समस्या हो । एचआईभी संक्रमित १० वर्ष राम्रै  देखिन सक्छ तर उसको भित्र–भित्र प्रतिरक्षा प्रणाली कमजोर गराउँछ । एक दिन यस्तो दिन आउँछ छेउमा बसेको एक जनाले खोक्यो, तुरुन्त खोकी लाग्छ । खानेकुरा अलिकति पनि केही भयो भने पखाला लागिहाल्छ । निमोनिया भइहाल्छ । यस्तो प्रकारको लक्षणहरु सजिलै देखिन्छ । त्योचाहिँ एड्सको अवस्था हो ।  

एचआईभी कस्तो प्रकारको संक्रमणको हो ?  
यो जीवनपर्यान्त निरन्तर नै भइराख्छ । एकपटक संक्रमण भइसकेपछि यसलाई निर्मूल पार्न उपचारले सम्भव छैन । कुनै कुनै व्यक्तिहरुमा चाहिँ एचआईभी सरिसकेपछि पनि रोगमा परिणत हुँदैन । तर कुनै ग्रुपमा एचआईभी संक्रमण भए पनि रोगमा परिणत हुने त्यस्तो सम्भावना हुन्छ । तर यसलाई चाहिँ हामी त्यसरी लिदैनौं । एकचोटि एचआईभी संक्रमण भयो भने त्यो व्यक्तिले ‘अल्टिमेटली’ उपचारमा लाग्नुबाहेक अरु केही पनि हुँदैन । 

उपचार कसरी गर्न सकिन्छ ? 
सन् १९८७ मा सुरु भएको उपचार पद्धतिचाहिँ त्यो बेला धेरै थरिका औषधि खानुपथ्र्यो । भने अहिले उपचार पद्धति विकास हुँदै गएर दिनको एक चक्की –(तीनवटा औषधि मिसिएको ) खाँदा हुने औषधि आइसक्यो । १९८७ मा औषधि सुरु गर्ने व्यक्तिहरु पनि ज्युँदै छन् । यसरी हेर्दा ३० वर्षदेखि मानिस ज्युँदै छ । नेपालमा पनि २२ वर्षदेखि मसँग औषधि खाने मान्छे जो विदेशबाट औषधि ल्याएर खान्थे, अहिलेसम्म जीवितै छन् । २५ वर्षदेखिको त नेपालमा पनि जीवितै छन् । उपचार राम्रोसँग गर्यौँ भने यसलाई मृत्युसँग दाँज्नुपर्दैन । यसलाई दीर्घ रोगहरुसँग दाँजिन्छ । यसको राम्रो उपचार जीवनशैली परिवर्तन हो । आफूलाई राम्रो राख्ने किसिमको जीवनशैलीहरु गर्यो भने समयमा उपचार गर्यो भने मरिहाल्नुपर्ने अवस्था ल्याउँदैन । 

उपचार राम्रोसँग गर्यौँ भने यसलाई मृत्युसँग दाँज्नुपर्दैन । यसलाई दीर्घ रोगहरुसँग दाँजिन्छ । यसको राम्रो उपचार जीवनशैली परिवर्तन हो ।

नेपालमा संक्रमण के–के कारणले कस्ता मान्छेहरुमा हुने गरेको छ ? 
विशेषतः यो महिला पुरुषमा हुने असुरक्षित यौन सम्पर्कबाट सर्ने रोग हो ।  सुइद्वारा सर्ने, सर्जिकल औजार, टाटु बनाउनेबाट सर्ने, आमा र बच्चाबाट सर्ने, त्योमध्ये नेपालमा खास गरी कुनै पार्टिकुलर रिस्की ग्रुपमा ५ प्रतिशतभन्दा बढी, जनरल पब्लिकमा हेर्ने हो भने ०. ५ प्रतिशतभन्दा कम छ । पार्टिकुलर रिस्की गु्रप भन्नाले सर्जिकल औजार प्रयोग गर्ने, यौनकर्मीहरु, पुरुष समलिङ्गी र छोटो समयको लागि बाहिर गएर काम गर्नेहरुमा यसको जोखिम देखिएको छ ।  

यो रोग लाग्न नदिन कसरी चनाखो हुने ? 
संक्रमित भएपछि न्यून क्षतिको लागि अहिलेसम्मको बचाउ नै ठूलो कुरा हो । त्यही भएर असुरक्षित यौन सम्पर्कमा नलाग्ने, यौनसाथीहरु दुई वा दुईभन्दा बढी भयो भने त्यसलाई असुरक्षित यौन सम्पर्क भनिन्छ । असामान्य किसिमको यौन सम्पर्कमा नलाग्ने, सुइद्वारा नशालु पदार्थ लिने बानीमा नलाग्ने, चिकित्सकले पनि निर्मलीकरण गरेको औजार प्रयोग नगर्ने, गर्भवती महिला जो आफूलाई एचआईभी संक्रमित छ÷छैन हेरेर समयमा औषधि खान्छन्, उनीहरुको बच्चाहरुलाई एचआईभी हुने सम्भावना हुँदैन ।

यी सबै कुराको सँगै टेस्ट गर्ने, टेस्ट पोजेटिभ आउनेबित्तिकै उपचार सुरु गरिहाल्ने गर्नुपर्छ ।  त्यो पद्धति नेपालमा पनि आइसक्यो । यसले मान्छेलाई सिकिस्त अवस्थामा जान दिँदैन । सिकिस्त अवस्थामा गएन भने अध्ययनले जति चाँडो औषधि सुरु गर्यो त्यति राम्रो हुने, आयु लामो हुने देखाएको छ ।  अहिले धेरै नयाँ पद्धतिहरुको विकास भएको छ । जस्तै श्रीमान पोजेटिभ छ, श्रीमती नेगेटिभ छ भने औषधी आएर आफुलाई जोगाउन सक्छ । अरु धेरै देशहरुमा सुरु भइसक्यो ।  

यो पद्धति धेरै देशमा लागू भइसक्यो । नेपालमा चाहिँ सुरु भएको छैन । नेपालमा पनि केही महिनापछि सुरु हुँदै छ । 

सम्बन्धित समाचार

'सहकारी नियमावली आँउदैमा जादुको छडी जस्तो समस्या समाधान हुदैन, समय लाग्छ'

काठमाडौँ । विगत लामो समयदेखि सहकारी क्षेत्रमा विविध समस्याहरु देखापरेका छन् । यस क्षेत्र विशेषगरी सहकारी टिक्ने र नटिक्ने तथा बचतकर्ताहरुको रकम सुरक्षित हुन्छ कि हुदैन भन्ने ठूलो चुनौती रहेको

राजनीतिले लेखनमा 'गाइड' गर्दछ : धर्मेन्द्र नेम्बाङ

लामो समयदेखि साहित्य लेखन तथा राजनीतिमा सक्रिय रहँदै आएका कवि धर्मेन्द्र नेम्बाङको दोस्रो कविता संग्रह ‘मैले बोल्दा देशको नक्सा हल्लिन्छ’ यही वैशाख १४ गते शनिबार मण्डला थिएटरमा एक कार्यक्रममा बीच

मैले प्रतिस्पर्धा वा व्यापारका लागि कथा लेख्ने होइन : एल. बी. क्षेत्री

चितवनमा बसेर साहित्य लेखन तथा साहित्यिक गतिविधिमा सक्रिय रहेका लेखक एल.बी. क्षेत्रीको कथासंग्रह ‘व्रतभङ्ग’को विमोचन वैशाख २१ गते एक कार्यक्रमका बीच प्रज्ञा प्रतिष्ठान, कमलादीमा हुँदैछ । पुस्तकलाई बीएन प्रकाशनले बजारमा ल्याउन

महिलालाई जिम्मेवारी दिनै कन्जुस्याइँ गरेको अवस्था छ - शशी श्रेष्ठ

काठमाडौँ । काभ्रे जिल्लाको मंगलटार बजारमा जन्मिएकी शशी श्रेष्ठ काठमाडौंबाट नेकपाकी प्रतिनिधिसभा सदस्य हुन् । सांसद श्रेष्ठ सांसदको भूमिकासँगै संसदको राज्य व्यवस्था तथा सुशासन समितिको सभापतिको भूमिकामा पनि अहिले सक्रिय


z